Παρατηρητήριο
Καθότι οι θεματικές παρακολούθησης που άπτονται της κυκλικής οικονομίας θα πρέπει να έχουν συνάφεια με την πολιτική για την κυκλική οικονομία στη χώρα μας, η οποία απορρέει κατά βάση από το πλαίσιο της ΕΕ, όπως αποτυπώνεται και στο νέο σχέδιο δράσης της περιόδου 2021-2025, και λαμβάνοντας υπόψη ότι οι εθνικές δράσεις για το κλίμα και την ενέργεια που στοχεύουν στην κλιματική ουδετερότητα συνδέονται στενά με την κυκλική οικονομία, ενώ το νερό αποτελεί τομεακή πολιτική προτεραιότητας με διακριτά χαρακτηριστικά στο πλαίσιο της βιώσιμης διαχείρισης πόρων, υιοθετούνται έξι (6) άξονες-θεματικές ενδιαφέροντος για το εθνικό πλαίσιο παρακολούθησης της κυκλικής οικονομίας:
- Παραγωγή και κατανάλωση
- Διαχείριση αποβλήτων
- Δευτερογενείς πρώτες ύλες
- Ανταγωνιστικότητα και καινοτομία
- Ενέργεια και κλίμα
- Νερό
Σε κάθε άξονα – θεματική ενδιαφέροντος διαμορφώνονται δείκτες που συνδέονται με τις εθνικές πολιτικές, όπως προκύπτουν από το εθνικό θεσμικό πλαίσιο (πχ νόμος πλαίσιο για τα απόβλητα, νόμος για τα πλαστικά μιας χρήσης), αλλά και από τα εθνικά σχέδια που συμβάλλουν στην εφαρμογή της κυκλικής οικονομίας στη χώρα (πχ εθνικό σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων, εθνικό πρόγραμμα πρόληψης δημιουργίας αποβλήτων, εθνικό σχέδιο για τις πράσινες δημόσιες συμβάσεις, εθνικό σχέδιο για την ενέργεια και το κλίμα). Πλέον των δεικτών του πλαισίου της ΕΕ, διερευνήθηκε η σκοπιμότητα προσθήκης, όπου αυτό είναι εφικτό, δεικτών που διευρύνουν / εμπλουτίζουν θεματικά (πχ. επαναχρησιμοποίηση) ή ειδικά (πχ. τομεακά) την παρακολούθηση της εφαρμογής των εθνικών πολιτικών και μέτρων.
Κατά τη διερεύνηση και τον καθορισμό των δεικτών, κατόπιν της εξέτασης της σκοπιμότητας και της συνάφειας με τις πολιτικές που δύνανται να εξυπηρετούν οι δείκτες, εξετάστηκε και αξιολογήθηκε η διαθεσιμότητα αξιόπιστων και κοινά αποδεκτών δεδομένων, είτε από υφιστάμενα στατιστικά δεδομένα είτε από άλλες επίσημες πηγές πληροφόρησης.
Παραγωγή και κατανάλωση
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Μείωση εισαγωγής και εγχώριας εκμετάλλευσης παρθένων πρώτων υλών μέσω της υποκατάστασης υλών με δευτερογενείς πρώτες ύλες ή ύλες μη κρίσιμης σημασίας και της βιώσιμης /κυκλικής παραγωγής προϊόντων (συμβάλλοντας στην αποδοτική χρήση των πόρων)
Παράλληλα συμβολή στην ασφάλεια εφοδιασμού και περιορισμού εξάρτησης σε πρώτες ύλες ιδιαίτερης σημασίας.
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΠΚ01 Βαθμός αυτάρκειας σε βωξίτη
ΚΟ-ΠΚ02 Βαθμός εξάρτησης σε πρώτες ύλες
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Η αποδοτική χρήση των πόρων προάγει τη βιώσιμη κατανάλωση για τη μετάβαση σε μια πιο παραγωγική οικονομία με χαμηλότερη ένταση πόρων και μηδενικές εκπομπές ανθρακούχων εκπομπών.
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΠΚ03 Κατά κεφαλή εγχώρια κατανάλωση υλών
ΚΟ-ΠΚ04 Eγχώρια κατανάλωση υλών
ΚΟ-ΠΚ05 Παραγωγικότητα πόρων
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Η εφαρμογή πράσινων κριτηρίων στις δημόσιες συμβάσεις συμβάλει στην αποδοτική χρήση πόρων και ενέργειας, την τόνωση της ζήτησης δευτερογενών πρώτων υλών και της προαγωγής του κυκλικού σχεδιασμού προϊόντων.
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΠΚ06 Βαθμός εφαρμογής πράσινων δημόσιων συμβάσεων
ΚΟ-ΠΚ07 Αξία πράσινων δημόσιων συμβάσεων
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Βιώσιμη παραγωγή μέσω της προώθησης της παραγωγής προϊόντων οικολογικού σχεδιασμού
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΠΚ08 Προϊόντα/ υπηρεσίες με οικολογικό σήμα EU-Ecolabel
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Μείωση της παραγωγής αποβλήτων από νοικοκυριά και οικονομικές δραστηριότητες, αποσυνδέοντας την παραγωγή τους από την οικονομική ανάπτυξη, κατ’ εφαρμογή της ιεράρχησης αποβλήτων και του απώτερου στόχου της αύξησης του κύκλου ζωής των προϊόντων, υλικών και πόρων.
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΠΚ09 Κατά κεφαλή παραγωγή αστικών αποβλήτων
ΚΟ-ΠΚ10 Παραγωγή αποβλήτων (εξαιρουμένων των βασικών ορυκτών αποβλήτων) ανά μονάδα ΑΕΠ
ΚΟ-ΠΚ11 Παραγωγή αποβλήτων (εξαιρουμένων των βασικών ορυκτών αποβλήτων) ανά εγχώρια κατανάλωση υλών
ΚΟ-ΠΚ12 Παραγωγή αποβλήτων (εξαιρουμένων των βασικών ορυκτών αποβλήτων) ανά κάτοικο
ΚΟ-ΠΚ13 Παραγωγή αποβλήτων συσκευασίας ανά κάτοικο
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Μείωση της δημιουργίας αποβλήτων τροφίμων από την πρωτογενή παραγωγή έως την τελική κατανάλωση, συμβάλλοντας στην επίτευξη του Στόχου Βιώσιμης Ανάπτυξης 12.3 και επιτυγχάνοντας τον στόχο του νέου νόμου πλαίσιο για τα απόβλητα.
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΠΚ14 Παραγωγή αποβλήτων τροφίμων
ΚΟ-ΠΚ15 Μείωση της παραγωγής αποβλήτων τροφίμων
ΚΟ-ΠΚ16 Παραγωγή αποβλήτων τροφίμων σταδίου εφοδιαστικής αλυσίδας τροφίμων
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Μείωση της κατανάλωσης πλαστικών προϊόντων μιας χρήσης μέσω της στροφής προς επαναχρησιμοποιήσιμα προϊόντα (πολλαπλής χρήσης) καθώς και προϊόντα μιας χρήσης που έχουν μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα, ιδίως στο θαλάσσιο περιβάλλον, και έχουν σχεδιαστεί για μια οικονομικά αποδοτική ανακύκλωση
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΠΚ17 Κατανάλωση πλαστικών προϊόντων μιας χρήσης
ΚΟ-ΠΚ18 Κατανάλωση λεπτών πλαστικών σακούλων μεταφοράς
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Ενίσχυση της επαναχρησιμοποίησης προϊόντων που κατ’ ελάχιστον προωθούνται από τη νομοθεσία στο πλαίσιο της πρόληψης δημιουργίας αποβλήτων
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΠΚ19 Επαναχρησιμοποίηση βασικών προϊόντων
ΚΟ-ΠΚ20 Επαναχρησιμοποίηση συσκευασιών
ΚΟ-ΠΚ21 Επαναχρησιμοποίηση οχημάτων τέλους κύκλου ζωής (ΟΤΚΖ)
Διαχείριση αποβλήτων
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Συνολική επίδοση ανακύκλωσης, που αποτελεί την πλέον βασική εργασία διαχείρισης αποβλήτων για την μετατροπή τους σε υλικούς πόρους και την κυκλική χρήση υλικών.
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΔΑ01 Ανακύκλωση αποβλήτων (εξαιρουμένων των βασικών ορυκτών αποβλήτων)
ΚΟ-ΔΑ02 Ανακύκλωση αστικών αποβλήτων
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Επίδοση ανακύκλωσης ή ανάκτησης ρευμάτων αποβλήτων για τα οποία έχουν θεσπιστεί υποχρεωτικοί ποσοτικοί στόχοι που απορρέουν από τη νομοθεσία με στόχο τη μεγιστοποίηση της χρήσης δευτερογενών υλικών μέσω της ανακύκλωσης/ανάκτησης των αποβλήτων για την καλύτερη μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία.
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΔΑ03 Ανακύκλωση αποβλήτων βασικών τομέων
ΚΟ-ΔΑ04 Ανακύκλωση βιοαποβλήτων
ΚΟ-ΔΑ05 Ανακύκλωση αποβλήτων συσκευασίας
ΚΟ-ΔΑ06 Χωριστή συλλογή για ανακύκλωση αποβλήτων πλαστικών μιας χρήσης (πλαστικές φιάλες ποτών έως 3 λίτρων)
ΚΟ-ΔΑ07 Ανακύκλωση αποβλήτων ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού (ΑΗΗΕ)
ΚΟ-ΔΑ08 Ανάκτηση αποβλήτων κατασκευών και κατεδαφίσεων (ΑΕΚΚ)
ΚΟ-ΔΑ09 Χωριστή συλλογή για ανακύκλωση αποβλήτων ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών (ΑΗΣΣ)
ΚΟ-ΔΑ10 Ανάκτηση οχημάτων τέλους κύκλου ζωής (ΟΤΚΖ)
ΚΟ-ΔΑ11 Ανάκτηση μεταχειρισμένων ελαστικών οχημάτων (ΜΕΟ)
ΚΟ-ΔΑ12 Αναγέννηση αποβλήτων ελαίων
ΚΟ-ΔΑ13 Ανάκτηση ιλύος αστικού τύπου
Δευτερογενείς πρώτες ύλες
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Αξιοποίηση του δυναμικού των δευτερογενών πρώτων υλών για την αποδοτική χρήση των πόρων, τη μείωση της εξάρτησης σε παρθένες πρώτες ύλες και τη συμβολή στο βιώσιμο εφοδιασμό και εκμετάλλευση της χώρας σε πρώτες ύλες.
Η αξιοποίηση ανακυκλώσιμων αποβλήτων αποτελεί πόρος υψηλής δυνητικής αξίας για την εθνική οικονομία και παράλληλα συμβάλλει στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και πιέσεων προς το περιβάλλον.
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΔΥ01 Βαθμός εισροής ανακύκλωσης στον εφοδιασμό βωξίτη
ΚΟ-ΔΥ02 Βαθμός κυκλικής χρήσης υλών
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Ανάπτυξη αγορών δευτερογενών πρώτων υλών σε χώρες εντός και εκτός ΕΕ για τη μεγιστοποίηση της αξιοποίησης του δυναμικού των παραγόμενων δευτερογενών πρώτων υλών
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΔΥ03 Εισαγωγές ανακυκλώσιμων υλικών από χώρες εκτός ΕΕ
ΚΟ-ΔΥ04 Εξαγωγές ανακυκλώσιμων υλικών σε χώρες εκτός ΕΕ
ΚΟ-ΔΥ05 Ενδοκοινοτικό εμπόριο
Ανταγωνιστικότητα και καινοτομία
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Συμβολή της κυκλικής οικονομίας στην οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση, εστιάζοντας στον κλάδο της ανακύκλωσης, της επισκευής και της επαναχρησιμοποίησης
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΑΚ01 Ακαθάριστες επενδύσεις σε υλικά αγαθά
ΚΟ-ΑΚ02 Θέσεις εργασίας σε τομείς που σχετίζονται με την Κ.Ο.
ΚΟ-ΑΚ03 Προστιθέμενη αξία ανά στοιχείο κόστους
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Ανάπτυξη έρευνας και καινοτομίας σε τομείς που σχετίζονται με την κυκλική οικονομία και ιδιαίτερα στον κλάδο της ανακύκλωσης και της παραγωγής δευτερογενών πρώτων υλών
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΑΚ04 Αριθμός διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που σχετίζονται με την ανακύκλωση και τις δευτερογενείς πρώτες ύλες
ΚΟ-ΑΚ05 Ακαθάριστες εγχώριες δαπάνες σε δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης σε τομείς που σχετίζονται με την κυκλική οικονομία
ΚΟ-ΑΚ06 Κυβερνητική χρηματοδότηση στην έρευνα και ανάπτυξη σε τομείς που σχετίζονται με την κυκλική οικονομία
ΚΟ-ΑΚ07 Επίδοση οικο-καινοτομίας
Ενέργεια και κλίμα
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Βιώσιμη κατανάλωση ενέργειας για τη μετάβαση σε μια οικονομία με χαμηλότερη ενεργειακή ένταση αποσυνδεδεμένη από την χρήση ορυκτών καυσίμων μέσω της υποκατάστασης με ανανεώσιμους ενεργειακούς πόρους, συμπεριλαμβανομένων προϊόντων της κυκλικής οικονομίας όπως τα βιοκαύσιμα και τα δευτερογενή καύσιμα.
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΕΝ01 Ενεργειακή ένταση
ΚΟ-ΕΝ02 Μερίδιο ΑΠΕ στην τελική κατανάλωση ενέργειας
ΚΟ-ΕΝ03 Μερίδιο βιοκαυσίμων στην τελική κατανάλωση ενέργειας
ΚΟ-ΕΝ04 Μερίδιο αποβλήτων στην τελική κατανάλωση ενέργειας
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Μείωση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου για μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία με μια φιλική προς το κλίμα ενέργεια, την αποδοτική χρήση των πόρων και την αντιμετώπιση των αποβλήτων ως πόρο
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΕΝ05 Ενταση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από την κατανάλωση ενέργειας
ΚΟ-ΕΝ06 Εκπομπές αερίων θερμοκηπίου από τον τομέα αποβλήτων
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Μετατροπή των αποβλήτων ως ενεργειακό πόρο που συμβάλλει στην αύξηση της χρήσης των ανανεώσιμων ενεργειακών πόρων και τη στροφή προς την κλιματική ουδετερότητα
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΕΝ07 Παραγωγή βιοντήζελ από απόβλητα
ΚΟ-ΕΝ08 Παραγωγή βιοαερίου από απόβλητα
ΚΟ-ΕΝ09 Παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από απόβλητα
ΚΟ-ΕΝ10 Παραγωγή θερμικής ενέργειας από απόβλητα
Νερό
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Αποδοτική χρήση νερού και μείωση ζήτησης γλυκών επιφανειακών και υπόγειων υδάτων μέσω της επαναχρησιμοποίησης επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων (κυκλική χρήση νερού) που συμβάλλει στην εξοικονόμηση και γενικά την ορθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΝΕ01 Εκμετάλλευση νερού (WEI+ plus)
ΚΟ-ΝΕ02 Παραγωγικότητα νερού
ΚΟ-ΝΕ03 Κατανάλωση νερού από επεξεργασμένα υγρά απόβλητα
Κριτήριο επιλογής δεικτών:
Επαναχρησιμοποίηση των επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων ως εργαλείο αξιοποίησης των υγρών αποβλήτων ως υδατικό πόρο
Σχετικοί δείκτες:
ΚΟ-ΝΕ04 Επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων αστικών λυμάτων
ΚΟ-ΝΕ05 Επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων βιομηχανικών υγρών αποβλήτων